მუხლის სახსრის ოსტეოართროზი (გონართროზი)

მუხლის ოსტეოართროზი (გონართროზი): დიაგნოსტიკა

ოსტეოართროზის დროს დეგენერაციული პროცესები იწვევს სასახსრე ხრტილის დაშლას. ფერმენტებმა და ანთებითმა მედიატორებმა შეიძლება ხელი შეუწყონ ამ დეგრადაციას [1]. ხრტილის ცვეთასთან ერთად, ქვემდებარე ძვალი შიშვლდება და განიცდის დატვირთვას, რაც იწვევს ტკივილს, გასქელებას (სკლეროზს), კისტების წარმოქმნას და ოსტეოფიტების (ძვლოვანი წანაზარდების) განვითარებას სახსრის კიდეებზე [1, 2]. ეს სტრუქტურული ცვლილებები ხელს უწყობს სახსრების შებოჭილობას, ტკივილს და ფუნქციის დაქვეითებას.

მუხლის სახსრის მრტ (ფრონტალური ხედი) საშუალებას იძლევა დეტალურად შეფასდეს ხრტილის დაკარგვა, ძვლოვანი წანაზარდები, მენისკის გახევა და იოგების მთლიანობა ოსტეოართროზის (გონართროზის) დროს [4].

მუხლის სახსარში ცვლილებების ხასიათისა და მასშტაბის გასარკვევად, ჩვეულებრივ საჭიროა შემდეგი სადიაგნოსტიკო ნაბიჯები [1, 2]:

• კლინიკური შეფასება: მოიცავს დეტალურ ანამნეზს (სიმპტომები, როგორიცაა ტკივილის ტიპი/დრო, შებოჭილობის ხანგრძლივობა, მექანიკური სიმპტომები, გავლენა ფუნქციაზე, რისკ-ფაქტორები) და ფიზიკურ გამოკვლევას (მოძრაობის დიაპაზონის, მგრძნობელობის, შეშუპების/გამონაჟონის, კრეპიტაციის, ღერძის, სტაბილურობის, სიარულის შეფასება).
• ინსტრუმენტული კვლევები:
  • რენტგენოგრაფია: დატვირთვით გადაღებული სურათები სტანდარტულია. ძირითადი მიგნებები მოიცავს სახსრის ნაპრალის შევიწროებას (განსაკუთრებით მედიალური ან ლატერალური ნაწილის), ოსტეოფიტებს, სუბქონდრალურ სკლეროზს და კისტებს. აუცილებელია სიმძიმისა და ღერძის შესაფასებლად.
  • მუხლის სახსრის მრტ: რუტინულად არ არის საჭირო ტიპიური ოა-ს დიაგნოსტიკისთვის, მაგრამ სასარგებლოა თანმხლები რბილი ქსოვილების პათოლოგიის (მენისკის გახევა, იოგების დაზიანება) შესაფასებლად, ხრტილის მდგომარეობის უფრო დეტალურად შესაფასებლად, ძვლის ტვინის დაზიანებების გამოსავლენად ან სხვა მდგომარეობების (მაგალითად, ასეპტიური ნეკროზის) გამოსარიცხად.
  • მუხლის სახსრის კტ: ნაკლებად გავრცელებულია ოა-ს დიაგნოსტიკისთვის; ძირითადად გამოიყენება რთული ძვლოვანი ანატომიის ან მოტეხილობების შესაფასებლად.
• ლაბორატორიული ტესტები: როგორც წესი, არ არის ინფორმატიული პირველადი ოა-ს დიაგნოსტიკისთვის. სისხლის ანალიზები (როგორიცაა ედს, C-რეაქტიული ცილა, რფ, ანტი-CCP) ჩვეულებრივ ნორმაშია, მაგრამ შეიძლება დაინიშნოს ანთებითი ართრიტის გამოსარიცხად ეჭვის შემთხვევაში.
• სახსრის პუნქცია (ართროცენტეზი): შეიძლება ჩატარდეს მნიშვნელოვანი გამონაჟონის ან ინფექციაზე ან კრისტალურ ართროპათიაზე (პოდაგრა/ფსევდოპოდაგრა) ეჭვის შემთხვევაში. სინოვიალური სითხე ოა-ს დროს, როგორც წესი, არაანთებითი ხასიათისაა (ლეიკოციტების დაბალი რაოდენობა, კრისტალების გარეშე).

რენტგენის სურათი, რომელიც აჩვენებს მუხლის ოსტეოართროზის (გონართროზის) ტიპიურ ნიშნებს, მათ შორის შევიწროებულ სახსრის ნაპრალს და ძვლოვან წანაზარდებს (ოსტეოფიტებს) [2].

მუხლის ტკივილის დიფერენციალური დიაგნოსტიკა

მუხლის ოსტეოართროზი (გონართროზი): მკურნალობა

მუხლის ოსტეოართროზის მკურნალობა ინდივიდუალურია ხრტილის დეგენერაციის სიმძიმისა და სიმპტომების მიხედვით, მიზნად ისახავს ტკივილის შემცირებას, ფუნქციის გაუმჯობესებას და პროგრესირების შენელებას. ვარიანტები მოიცავს [1, 2]:

• მედიკამენტური თერაპია: არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (ასმს) ტკივილისა და ანთების შესამსუბუქებლად; მარტივი ანალგეტიკები, როგორიცაა პარაცეტამოლი; ადგილობრივი საშუალებები (ასმს, კაპსაიცინი).
• სახსარშიდა ინექციები: კორტიკოსტეროიდები ანთების/ტკივილის მოკლევადიანი შემსუბუქებისთვის; ჰიალურონის მჟავა (ვისკოსუპლემენტაცია) სახსრის საპოხი თვისებების გასაუმჯობესებლად; თრომბოციტებით მდიდარი პლაზმა (PRP) (ეფექტურობა ჯერ კიდევ იკვლევა).
• მანუალური თერაპია: მათ შორის მიოფასციალური რელიზი და სახსრების მობილიზაციის რბილი ტექნიკა მობილობის გასაუმჯობესებლად და ტკივილის შესამცირებლად.
• ფიზიოთერაპია: ისეთი მეთოდები, როგორიცაა ულტრაბგერა (უვჭ), ტრანსკუტანური ელექტრული ნერვული სტიმულაცია (TENS), სითბური/სიცივით თერაპია სიმპტომების შესამსუბუქებლად.
• სამკურნალო ფიზკულტურა: გადამწყვეტია კვადრიცეფსის, ბარძაყის უკანა კუნთების და მენჯ-ბარძაყის კუნთების გასაძლიერებლად; მოძრაობის დიაპაზონისა და მოქნილობის გასაუმჯობესებლად; დაბალი დატვირთვის აერობული ვარჯიშები.
• ქირურგიული მკურნალობა: განიხილება მძიმე ოა-ს დროს, რომელიც არ ექვემდებარება კონსერვატიულ მკურნალობას. ვარიანტები მოიცავს [4]:
  • ართროსკოპია: შეზღუდული როლი პირველადი ოა-ს დროს; ძირითადად მექანიკური სიმპტომების დროს, რომლებიც გამოწვეულია თანმხლები მენისკის გახევით ან თავისუფალი სხეულებით.
  • ოსტეოტომია: მუხლის სახსრის ღერძის კორექცია (ჩვეულებრივ ახალგაზრდა პაციენტებისთვის უნიკომპარტმენტული ოა-თი).
  • ენდოპროთეზირება (მუხლის შეცვლა): მუხლის ნაწილობრივი ან ტოტალური ენდოპროთეზირება უაღრესად ეფექტურია ტერმინალური სტადიის ოა-ს დროს.

იმ შემთხვევებში, როდესაც აღინიშნება თანმხლები მექანიკური სიმპტომები მენისკის მნიშვნელოვანი გახევის ან იოგების არასტაბილურობის გამო (თუმცა იოგების გაგლეჯა არ არის ტიპიური პირველადი ოა-სთვის), შეიძლება ნაჩვენები იყოს ართროსკოპიული ოპერაცია ამ კონკრეტული პრობლემების მოსაგვარებლად [4].

სახსარშიდა ინექციები (მაგ., კორტიკოსტეროიდების, ჰიალურონის მჟავის [ხელოვნური სასახსრე სითხის] ან თრომბოციტებით მდიდარი პლაზმის [PRP]) მუხლის სახსრის ღრუში დაგეხმარებათ ტკივილისა და ანთების შემცირებაში და პოტენციურად გააუმჯობესებს საპოხ თვისებებს ან სტიმულირებს შეხორცების პროცესებს [1, 2].

ენდოსკოპიურ (ართროსკოპიულ) ოპერაციას მუხლის სახსარზე შეუძლია აღმოფხვრას თანმხლები მენისკის გახევა ან თავისუფალი სხეულები, მაგრამ აქვს შეზღუდული სარგებელი თავად ოსტეოართროზის სამკურნალოდ [4].

ართრიტის მწვავე ფაზაში ან ტრავმის შემდეგ, შეშუპებისა და ანთების მართვა საკვანძოა (მაგ., მოსვენება, ყინული, კომპრესია, ამაღლებული მდგომარეობა, ასმს, ფიზიოთერაპიული მეთოდები, როგორიცაა უვჭ) [1]. კუნთების ძალისა და სახსრების მობილობის შენარჩუნება შესაბამისი ვარჯიშისა და ფიზიოთერაპიის საშუალებით გადამწყვეტია მკურნალობის მთელი კურსის განმავლობაში [1].

მუხლის ართრიტის ან ოსტეოართროზის (გონართროზის) დროს, ფიზიოთერაპია ეხმარება შეშუპების, ანთების და ტკივილის შემცირებაში, ამავდროულად აღადგენს მოძრაობის დიაპაზონს და კუნთების ძალას [1, 2].

ორთეზის ან ბანდაჟის ტარებამ შეიძლება უზრუნველყოს მხარდაჭერა და შეამციროს დატვირთვა დაზიანებულ სახსარზე აქტივობის დროს [1].

სპეციალურ ორთეზს შეუძლია მხარი დაუჭიროს ართრიტით ან ოსტეოართროზით დაზიანებულ მუხლის სახსარს [1].

ლიტერატურა

1. Firestein GS, Budd RC, Gabriel SE, McInnes IB, O'Dell JR. Kelley & Firestein's Textbook of Rheumatology. 10th ed. Elsevier; 2017. Chapters on Osteoarthritis and Principles of Therapy.
2. Nelson AE, Allen KD, Golightly YM, Goode AP, Jordan JM. A systematic review of recommendations and guidelines for the management of osteoarthritis: The Chronic Osteoarthritis Management Initiative of the U.S. Bone and Joint Initiative. Semin Arthritis Rheum. 2014 Jun;43(6):701-12. (Or cite specific guidelines like ACR/EULAR).
3. Drake RL, Vogl W, Mitchell AWM. Gray's Anatomy for Students. 4th ed. Elsevier; 2019. Chapter 6: Lower Limb (Section on Knee Joint).
4. Resnick D, Kransdorf MJ. Bone and Joint Imaging. 3rd ed. Elsevier Saunders; 2005. Chapter on Knee Imaging.
5. Canale ST, Beaty JH. Campbell's Operative Orthopaedics. 13th ed. Elsevier; 2017. Section on Arthritis and Arthroplasty.